Klasa 2 · rozdział 8

Błędy, wyjątki i pliki

Komunikat PHP mówi, w której linii stanął skrypt. Wyjątek łapiesz w try / catch, a tekst zapisujesz obok pliku PHP.

Cele

  • Czytasz komunikat PHP: rodzaj, plik i numer linii.
  • Łapiesz wyjątek w try / catch i zgłaszasz własny przez throw.
  • Odczytujesz i zapisujesz cały plik naraz: file_get_contents, file_put_contents.
  • Otwierasz plik przez fopen w trybie r, w lub a, czytasz fgets, piszesz fwrite, zamykasz fclose.
  • Wczytujesz plik od razu jako tablicę wierszy funkcją file.
  • Sprawdzasz file_exists, dopisujesz linię i dzielisz treść na wiersze.

Pliki ćwiczebne trzymaj w C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php\ i otwieraj przez http://localhost/cwiczenia-php/…. Ścieżka w kodzie jest względem pliku PHP, który właśnie działa.

1. Komunikaty błędów

Gdy skrypt jest źle zapisany albo woła coś, czego nie ma, PHP wypisuje komunikat. Na zajęciach ma być widoczny w przeglądarce. Na górze pliku ćwiczeniowego włącz raportowanie:

<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

Komunikat ma trzy rzeczy, których szukasz od razu: rodzaj, plik i numer linii.

RodzajCo się dziejePrzykład
Parse error / syntax skrypt w ogóle nie startuje brakuje średnika albo nawiasu
Warning program idzie dalej, wynik bywa niepełny odczyt nieistniejącego indeksu tablicy
Fatal error wykonanie się urywa wywołanie funkcji, której nie ma
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

// Warning: Undefined array key "email"
$dane = ["imie" => "Ania"];
echo $dane["email"];

// Fatal error: funkcja nie istnieje — poniżej tej linii nic już nie pójdzie
// policz(2, 3);

Błąd składni (parse error) powstaje, zanim jakakolwiek linia się wykona. Nawet try / catch go nie złapie — najpierw poprawiasz zapis.

display_errors zostawiasz włączone na swoim XAMPP-ie, gdy się uczysz. Na stronie dostępnej dla innych szczegółowy komunikat (ścieżka, linia) nie powinien iść do przeglądarki.

2. try, catch, throw

Wyjątek to sygnał: „tu reguła została złamana, przerwij zwykłą ścieżkę i obsłuż to obok”. Zgłaszasz go sam przez throw. Łapiesz w catch.

<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

function cenaPoZnizce(float $cena, int $procent): float {
    if ($procent < 0 || $procent > 100) {
        throw new Exception("Procent ma być od 0 do 100.");
    }
    return $cena * (1 - $procent / 100);
}

try {
    echo cenaPoZnizce(200, 10);  // 180
    echo cenaPoZnizce(200, 150); // tu leci wyjątek, tej linii echo już nie ma
} catch (Exception $e) {
    echo $e->getMessage();
}

Ślad drugiego wywołania:

  1. cenaPoZnizce(200, 150) sprawdza procent.
  2. 150 jest poza zakresem, więc throw przerywa funkcję. return się nie wykonuje.
  3. Sterowanie przeskakuje do catch. Zmienna $e trzyma wyjątek.
  4. getMessage() zwraca tekst podany w new Exception("…").

Błąd składni i wyjątek to różne rzeczy. Składnia: plik jest źle zapisany, skrypt nie startuje. Wyjątek: skrypt działa i w trakcie sam zgłasza, że dane albo operacja są niedozwolone.

Typy parametrów w przykładzie są takie jak w rozdziale o funkcjach (klasy programistyczne). Sam try / catch / throw działa także bez typów: function cenaPoZnizce($cena, $procent).

3. Cały plik naraz

PHP daje trzy drogi pracy z plikiem tekstowym. Poznasz wszystkie:

SposóbJak działaPodrozdział
file_get_contents / file_put_contentscały plik naraz jako jeden napis3
fopen → fgets / fwrite → fcloseotwierasz plik, pracujesz po kawałku (linia po linii), zamykasz4
filecały plik naraz, ale od razu jako tablica wierszy5

file_get_contents czyta cały plik do jednego napisu. file_put_contents zapisuje napis do pliku. Bez dodatkowej flagi zastępuje poprzednią treść.

<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

$sciezka = __DIR__ . "/notatka.txt";

file_put_contents($sciezka, "Pierwsza linia\nDruga linia\n");
$tresc = file_get_contents($sciezka);

if ($tresc === false) {
    echo "Nie udało się odczytać pliku.";
} else {
    echo nl2br(htmlspecialchars($tresc));
}

__DIR__ to folder, w którym leży ten plik PHP. Dzięki temu notatka.txt powstaje obok skryptu, a nie „gdzieś” w systemie. \n to znak nowej linii w pliku. nl2br pokazuje te łamania w HTML. htmlspecialchars zamienia znaki specjalne HTML, zanim wypiszesz cudzy tekst.

WywołanieWynik
file_put_contents($p, $tekst)zapisuje (albo nadpisuje) i zwraca liczbę bajtów albo false
file_get_contents($p)cała treść jako string albo false, gdy odczyt się nie udał

Drugi zapis bez flagi kasuje to, co było. Jeśli w notatce miało zostać „Pierwsza linia”, a zapisujesz tylko „Nowa”, w pliku zostaje wyłącznie „Nowa”.

4. fopen, fgets, fwrite, fclose

Ten sposób działa jak praca z zeszytem: otwierasz go, czytasz albo piszesz, na końcu zamykasz. Każdy krok to osobna funkcja.

  1. fopen($sciezka, $tryb) otwiera plik i zwraca uchwyt albo false.
  2. fgets($uchwyt) czyta jedną linię, fwrite($uchwyt, $tekst) zapisuje tekst.
  3. fclose($uchwyt) zamyka plik.

Uchwyt (ang. handle) to zmienna, przez którą „rozmawiasz” z otwartym plikiem. Sama nie zawiera treści pliku. Podajesz ją do fgets, fwrite i fclose, żeby PHP wiedział, o który plik chodzi.

Tryb otwarcia

Drugi argument fopen mówi, co chcesz z plikiem robić:

TrybDo czegoGdy pliku nie maGdy plik już jest
"r"tylko odczytfalse + Warningczyta od początku
"w"zapis od zeratworzy pusty plikczyści całą treść
"a"dopisywanietworzy pusty plikpisze zawsze na końcu
"x"zapis tylko nowego plikutworzy pusty plikfalse + Warning

Tryby z plusem ("r+", "w+", "a+") pozwalają czytać i pisać w jednym otwarciu. Na zajęciach wystarczą r, w i a.

Zapis: fwrite

<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";

$plik = fopen($sciezka, "w");   // w = zapis od zera
if ($plik === false) {
    exit("Nie udało się otworzyć pliku do zapisu.");
}

fwrite($plik, "chleb\n");
fwrite($plik, "mleko\n");
fwrite($plik, "jabłka\n");

fclose($plik);
echo "Zapisano listę zakupów.";

Ślad:

  1. fopen(…, "w") tworzy zakupy.txt albo czyści go, jeśli już był.
  2. Pierwszy fwrite wpisuje „chleb”. Każdy kolejny fwrite pisze za poprzednim, bo plik jest cały czas otwarty.
  3. fclose zamyka plik. W środku są trzy linie.

Tryb "w" czyści plik tylko w chwili fopen, a nie przy każdym fwrite. Ale po odświeżeniu strony skrypt startuje od nowa, znów robi fopen(…, "w") i stara lista znika. Chcesz zbierać wpisy przy każdym wejściu? Użyj trybu "a".

Odczyt linia po linii: fgets

<?php
$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";

$plik = fopen($sciezka, "r");   // r = tylko odczyt
if ($plik === false) {
    exit("Brak pliku z listą.");
}

$nr = 1;
while (($linia = fgets($plik)) !== false) {
    $linia = trim($linia);
    if ($linia === "") {
        continue;
    }
    echo $nr . ". " . htmlspecialchars($linia) . "<br>";
    $nr++;
}

fclose($plik);

Warunek pętli robi dwie rzeczy naraz:

  1. $linia = fgets($plik) czyta kolejną linię i zapisuje ją w $linia.
  2. !== false sprawdza, czy w ogóle coś przeczytano. Gdy linie się skończą, fgets zwraca false i pętla staje.

Nawiasy wokół ($linia = fgets($plik)) są potrzebne — najpierw przypisanie, potem porównanie. fgets oddaje linię razem ze znakiem \n na końcu, dlatego jest trim.

W starszych przykładach zobaczysz while (!feof($plik)). feof odpowiada „czy jestem już na końcu pliku”. To działa, ale łatwo dostać jedno dodatkowe, puste przejście pętli. Wzór z fgets(…) !== false jest pewniejszy.

Dopisywanie: tryb a

<?php
$plik = fopen(__DIR__ . "/dziennik.txt", "a");
if ($plik === false) {
    exit("Nie można otworzyć dziennika.");
}
fwrite($plik, date("Y-m-d H:i") . " — wejście na stronę\n");
fclose($plik);

To samo co file_put_contents($p, $linia, FILE_APPEND), tylko rozpisane na trzy kroki.

WywołanieWynik
fopen($p, $tryb)uchwyt albo false, gdy się nie udało
fgets($u)jedna linia (z \n na końcu) albo false, gdy linii już nie ma
fwrite($u, $tekst)liczba zapisanych bajtów albo false
feof($u)true, gdy doszliśmy do końca pliku
fclose($u)zamyka plik, zwraca true albo false

Błąd otwarcia jako wyjątek

Gdy fopen zwróci false, a Ty i tak wywołasz fgets($plik), PHP przerwie skrypt błędem (Fatal error: oczekiwano zasobu, dostał bool). Dlatego sprawdzenie false robisz zawsze. Można je spiąć z wyjątkiem z podrozdziału 2:

<?php
function otworzDoOdczytu(string $sciezka) {
    if (!file_exists($sciezka)) {
        throw new Exception("Brak pliku " . basename($sciezka) . ".");
    }
    $plik = fopen($sciezka, "r");
    if ($plik === false) {
        throw new Exception("Nie można otworzyć pliku.");
    }
    return $plik;
}

try {
    $plik = otworzDoOdczytu(__DIR__ . "/zakupy.txt");
    while (($linia = fgets($plik)) !== false) {
        echo htmlspecialchars(trim($linia)) . "<br>";
    }
    fclose($plik);
} catch (Exception $e) {
    echo htmlspecialchars($e->getMessage());
}

basename zostawia z pełnej ścieżki samą nazwę pliku. Użytkownik widzi „Brak pliku zakupy.txt.”, a nie C:\xampp\htdocs\….

5. Funkcja file — plik jako tablica wierszy

file($sciezka) czyta cały plik i od razu tnie go na wiersze. Wynik to tablica: element 0 to pierwsza linia, element 1 — druga i tak dalej. Przy nieudanym odczycie dostajesz false. Nie trzeba fopen ani fclose.

<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');

$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";
$wiersze = file($sciezka, FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES);

if ($wiersze === false) {
    exit("Nie udało się odczytać listy.");
}

echo "Na liście jest " . count($wiersze) . " pozycji.<br>";
foreach ($wiersze as $i => $wiersz) {
    echo ($i + 1) . ". " . htmlspecialchars($wiersz) . "<br>";
}
FlagaCo robi
FILE_IGNORE_NEW_LINESścina \n z końca każdego elementu. Bez niej „chleb” to naprawdę "chleb\n".
FILE_SKIP_EMPTY_LINESpomija puste wiersze. Działa tylko razem z FILE_IGNORE_NEW_LINES.

Znak | łączy dwie flagi w jeden argument — „chcę obie naraz”. Wiersz z samymi spacjami nie jest pusty, więc przy danych od ludzi i tak przyda się trim.

Każda linia to jeden rekord

file jest najwygodniejszy, gdy każda linia to osobny zestaw danych, np. imię i ocena oddzielone średnikiem. Plik oceny.txt:

Ania;5
Bartek;4
Celina;6
<?php
$wiersze = file(__DIR__ . "/oceny.txt", FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES);
if ($wiersze === false) {
    exit("Brak pliku z ocenami.");
}

$suma = 0;
foreach ($wiersze as $wiersz) {
    $czesci = explode(";", $wiersz);   // ["Ania", "5"]
    $imie = $czesci[0];
    $ocena = (int) $czesci[1];
    $suma += $ocena;
    echo htmlspecialchars($imie) . ": " . $ocena . "<br>";
}
echo "Średnia: " . round($suma / count($wiersze), 2);

Ta sama lista trzema sposobami

KodCo dostajesz
explode("\n", file_get_contents($p)) tablicę wierszy; puste wiersze i spacje trzeba odsiać samemu
file($p, FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES) tablicę wierszy bez \n i bez pustych linii — jedna linijka kodu
fopen + while (fgets…) + fclose nie ma tablicy; każdą linię obsługujesz w pętli od razu, gdy ją przeczytasz
Którą metodę wybrać Cały krótki plik do wypisania albo jeden zapis → file_get_contents / file_put_contents. Plik, w którym linia = rekord, i potrzebujesz tablicy (count, foreach) → file. Duży plik, czytanie linia po linii albo kilka zapisów w jednym otwarciu → fopen. W każdym przypadku sprawdzasz false, a po fopen robisz fclose.

6. file_exists, dopisywanie, tekst

<?php
$sciezka = __DIR__ . "/dziennik.txt";

if (!file_exists($sciezka)) {
    file_put_contents($sciezka, "");
}

$linia = date("Y-m-d H:i") . " — wpis\n";
file_put_contents($sciezka, $linia, FILE_APPEND);

$tresc = file_get_contents($sciezka);
$wiersze = explode("\n", $tresc);

foreach ($wiersze as $wiersz) {
    $wiersz = trim($wiersz);
    if ($wiersz === "") {
        continue;
    }
    echo htmlspecialchars($wiersz) . "<br>";
}
  • file_exists odpowiada, czy pod tą ścieżką już coś jest. Nie tworzy pliku.
  • FILE_APPEND jako trzeci argument dopisuje na końcu zamiast kasować całość.
  • explode("\n", $tresc) tnie napis na tablicę wierszy.
  • trim ścina spacje i znaki nowej linii z brzegów jednego wiersza. Pusty wiersz pomijasz.

file_get_contents + explode można zastąpić funkcją file z podrozdziału 5, a dopisanie przez FILE_APPEND — trybem "a" z podrozdziału 4. Wynik w pliku będzie ten sam.

Odczyt, którego może nie być, wygodnie spiąć z wyjątkiem:

function czytajListe(string $sciezka): string {
    if (!file_exists($sciezka)) {
        throw new Exception("Brak pliku listy.");
    }
    $tresc = file_get_contents($sciezka);
    if ($tresc === false) {
        throw new Exception("Nie udało się odczytać listy.");
    }
    return $tresc;
}

try {
    $lista = czytajListe(__DIR__ . "/lista.txt");
    echo nl2br(htmlspecialchars($lista));
} catch (Exception $e) {
    echo htmlspecialchars($e->getMessage());
}

Użytkownik widzi krótki komunikat z getMessage(). Szczegół techniczny (pełna ścieżka, numer linii z PHP) zostaje w komunikacie serwera, którego na zajęciach czytasz sam, a na publicznej stronie nie pokazujesz.

7. Ćwiczenia

Katalog C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php\. Każde ćwiczenie to osobny plik .php otwarty przez http://localhost/cwiczenia-php/…. Na górze error_reporting(E_ALL) i display_errors. Pliki tekstowe twórz obok skryptu (__DIR__).

Ćwiczenie 1. przeczytaj komunikat łatwe

  1. W pliku PHP odczytaj klucz "email" z tablicy, która ma tylko "imie".
  2. W przeglądarce znajdź w komunikacie: słowo Warning, nazwę pliku i numer linii.
  3. Dopisz brakujący klucz albo isset, aż Warning zniknie, a imię nadal się wypisuje.

Ćwiczenie 2. try i catch łatwe

  1. Funkcja przyjmuje wiek. Gdy wiek jest mniejszy od 0, robi throw new Exception z krótkim zdaniem.
  2. W try wywołaj ją raz z wiekiem 16 i raz z wiekiem −3.
  3. catch wypisuje getMessage(). Przy 16 wypisujesz „wiek OK”.

Ćwiczenie 3. zapis i odczyt średnie

  1. file_put_contents zapisuje do notatka.txt dwa wiersze (z \n).
  2. file_get_contents wczytuje je z powrotem. Gdy wynik to false, wypisz komunikat.
  3. Odśwież stronę drugi raz i sprawdź w pliku, że treść została nadpisana, a nie podwojona.

Ćwiczenie 4. istnieje i dopisz średnie

  1. Jeśli dziennik.txt nie istnieje, utwórz pusty plik.
  2. Przy każdym odświeżeniu dopisz jedną linię z datą (FILE_APPEND).
  3. Wczytaj plik, potnij explode i wypisz niepuste wiersze. Po trzech odświeżeniach na stronie są trzy linie.

Ćwiczenie 5. lista zakupów przez fopen średnie

  1. Otwórz zakupy.txt w trybie "w" i trzema fwrite zapisz trzy produkty (każdy z \n). Zamknij fclose.
  2. Otwórz ten sam plik w trybie "r" i pętlą while z fgets wypisz listę numerowaną: „1. chleb”, „2. mleko”…
  3. Po fopen sprawdź false. Zmień nazwę pliku w odczycie na nieistniejącą i zobacz, co pokazuje Twój komunikat.
  4. Zmień tryb zapisu na "a" i odśwież stronę dwa razy. Ile pozycji jest teraz na liście i dlaczego?
Odczyt: while (($linia = fgets($plik)) !== false). Licznik $nr zwiększaj tylko przy niepustej linii. W trybie "a" plik nie jest czyszczony, więc każde odświeżenie dopisuje kolejne trzy produkty.

Ćwiczenie 6. oceny z pliku średnie

  1. Ręcznie przygotuj oceny.txt: w każdej linii imię;ocena, co najmniej cztery osoby i jedna pusta linia.
  2. Wczytaj plik funkcją file z flagami FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES.
  3. Każdy wiersz potnij explode(";", …) i wypisz jako wiersz tabeli HTML (<tr>, <td>).
  4. Pod tabelą wypisz średnią ocen zaokrągloną do dwóch miejsc.
$czesci = explode(";", $wiersz) daje imię w $czesci[0] i ocenę w $czesci[1]. Średnia: suma podzielona przez count($wiersze), potem round(…, 2). Pustej linii nie ma w tablicy dzięki FILE_SKIP_EMPTY_LINES.

Ćwiczenie 7. liczby w pliku trudne

  1. Ręcznie przygotuj wyniki.txt: w każdej linii jedna liczba, jedna linia pusta.
  2. Funkcja czyta plik. Brak pliku albo nieudany odczyt zgłasza wyjątek.
  3. W try zsumuj liczby (pusty wiersz pomiń, trim i rzutowanie na liczbę). W catch pokaż tylko komunikat dla użytkownika, bez ścieżki dysku.
  4. Rozwiąż zadanie dwa razy: raz przez file, raz przez fopen + fgets. Obie wersje mają dać tę samą sumę.
Wyjątek zgłaszasz w funkcji, gdy file_exists daje false albo odczyt zwraca false. Liczba z wiersza: (float) trim($wiersz). W wersji z fgets sumę zwiększasz w pętli while, a po pętli robisz fclose.

8. Sprawdź się

1. Parse error (błąd składni)
2. catch (Exception $e) — tekst wyjątku bierzesz z
3. file_put_contents($p, "nowa") bez trzeciego argumentu
4. Dopisanie linii bez kasowania reszty to
5. file_get_contents przy nieudanym odczycie zwraca
6. fopen($p, "w") na pliku, w którym już coś jest
7. Pętla while (($linia = fgets($plik)) !== false) kończy się, gdy
8. file($p, FILE_IGNORE_NEW_LINES) zwraca
9. Po co przy wypisywaniu treści pliku jest htmlspecialchars?

9. Na jaką ocenę

OcenaCo potrafisz
2 Czytasz komunikat PHP (rodzaj, plik, linia). Odczytujesz plik tekstowy według gotowego wzoru.
3 Zapisujesz i odczytujesz plik (file_put_contents, file_get_contents), a według przykładu także przez fopen / fwrite / fclose. Składasz try / catch według przykładu.
4 Zgłaszasz wyjątek przez throw. Używasz file_exists. Odróżniasz błąd składni od wyjątku. Czytasz plik linia po linii (fgets) i jako tablicę (file). Dobierasz tryb r, w albo a.
5 Obsługujesz błąd otwarcia i odczytu (false z fopen, file, file_get_contents albo brak pliku). Łączysz wyjątek ze sprawdzeniem danych, zanim policzysz wynik. Wybierasz sposób pracy z plikiem do zadania.
6 Ustalasz, co widzi użytkownik (krótki komunikat), a co zostaje w raporcie błędu na serwerze. Zapis, dopisywanie i puste wiersze są opisane w kodzie tak, że da się to powtórzyć.

Już umiem