Pomoc

Słowniczek najważniejszych pojęć

Krótkie definicje. Nie musisz znać wszystkich od pierwszej lekcji — wracaj tu, gdy w rozdziale pojawi się nowe słowo. Hasła z bazy i arkusza (MySQLi, INF.03) przydają się w klasie 5 TI.

Algorytm

Uporządkowany ciąg kroków, który prowadzi do rozwiązania zadania. Program to zapis algorytmu w języku programowania. Proste przykłady w pętli: suma, zliczenie spełniających warunek, minimum i maksimum.

Apache

Serwer HTTP. Przyjmuje żądanie z przeglądarki, znajduje plik w katalogu serwera i przy pliku .php oddaje go interpreterowi PHP. W XAMPP jest częścią pakietu.

Arkusz (INF.03)

Zestaw polecenia i plików na części praktycznej egzaminu: zwykle HTML/CSS, JavaScript, PHP i plik .sql do importu. Pracujesz przez serwer lokalny (http://localhost/…). Liczy się działanie zgodne z poleceniem, nie własny pomysł na aplikację.

Błąd

Sytuacja, w której program nie działa tak, jak oczekiwano. Błąd składni to literówka albo zły zapis (przeglądarka często w ogóle nie uruchomi skryptu). Błąd logiczny to program, który się wykonuje, ale liczy lub robi coś innego, niż chciałeś.

break

Instrukcja kończąca pętlę albo switch. W case bez break wykonanie spada do następnego wariantu (fall-through).

continue

W pętli pomija resztę bieżącego obrotu i przechodzi do następnego. Nie wychodzi z pętli całkowicie — to robi break.

Debugger

Narzędzie do śledzenia działania programu: zatrzymujesz kod na wybranej linii, oglądasz wartości i idziesz krok po kroku. W przeglądarce znajdziesz go w narzędziach deweloperskich (karta Źródła / Sources).

DOM

Document Object Model — drzewo elementów strony HTML, którym JavaScript może sterować (zmienić tekst, dodać przycisk, odczytać pole formularza). Szczegóły pojawią się w późniejszych rozdziałach.

ECMAScript

Oficjalny standard języka, który przeglądarki wdrażają jako JavaScript. Dzięki niemu ten sam zapis ma działać w Chrome, Edge i Firefox. Kolejne wersje oznacza się m.in. ES5, ES6 / ES2015.

Edytor kodu

Program do pisania i poprawiania plików źródłowych. Na zajęciach używamy Visual Studio Code. Edytor nie uruchamia JavaScriptu strony — to robi przeglądarka.

echo

Instrukcja PHP, która wypisuje tekst do odpowiedzi serwera (zwykle do HTML). Odpowiednik „pokaż na stronie”. Nie mylić z console.log w przeglądarce.

Funkcja

Wydzielony fragment kodu, który wykonuje określone zadanie i można go wywołać po nazwie (często z danymi wejściowymi i wynikiem). Na początku wołasz gotowe funkcje (alert, prompt, echo). Potem piszesz własne: w JS i w PHP słowo function oraz return. Krótki zapis w JavaScript: const suma = (a, b) => a + b. W PHP przy parametrze i po nawiasie można dopisać typ, np. function suma(int $a, int $b): int — w klasie programisty materiał na ocenę 5–6.

foreach

Pętla PHP po elementach tablicy: foreach ($lista as $element). W JavaScript podobną rolę pełni for...of albo forEach.

GET i POST

Dwa sposoby wysłania danych do skryptu. method="post" → tablica $_POST (pola nie widać w adresie). Parametr w linku albo method="get" → $_GET (widać po ? w pasku, np. szczegoly.php?id=3). Czy pole przyszło: isset($_POST["imie"]) albo isset($_GET["id"]).

HTML

Język znaczników do opisu struktury strony (nagłówki, akapity, formularze). Na tym przedmiocie HTML jest nośnikiem skryptu — układ i wygląd ćwiczysz na innym przedmiocie.

htmlspecialchars

Funkcja PHP. Przy wypisie na stronę zamienia znaki specjalne HTML, żeby treść z formularza albo z bazy pokazała się jako tekst. Na arkuszu stosuj przy echo takich danych.

IDE

Integrated Development Environment — zintegrowane środowisko programistyczne. Łączy edytor, podpowiedzi, debugger i często uruchamianie projektu w jednym programie. Visual Studio Code bywa nazywany lekkim IDE.

include

Instrukcja PHP wstawiająca zawartość innego pliku (np. wspólny nagłówek). require robi to samo, ale zatrzyma skrypt, gdy pliku nie ma. Na arkuszu stosuj wariant z polecenia.

INF.03

Kwalifikacja egzaminu zawodowego: tworzenie i administrowanie stronami i aplikacjami internetowymi oraz bazami danych. Część pisemna (próg 50%) i praktyczna (próg 75%, zwykle 180 min). Obie części muszą być powyżej progu.

Zobacz też: arkusz.

Interpreter

Program (silnik), który wczytuje kod źródłowy i wykonuje go na bieżąco, bez osobnego kroku „zbuduj plik .exe”. Silnik JavaScript w przeglądarce działa jak interpreter (z dodatkowymi przyspieszeniami w tle).

Interpolacja

Wstawienie wartości zmiennej w środek łańcucha. W PHP działa w cudzysłowach: "Cześć, $imie". W JavaScript analogią jest szablon w grawisach: `Cześć, ${imie}` (w zwykłych cudzysłowach i apostrofach ${…} się nie podstawia).

isset

Funkcja PHP. Sprawdza, czy zmienna (albo klucz w tablicy) istnieje i nie jest null. Na arkuszu: if (isset($_POST["imie"])) — czy formularz wysłał to pole. To samo z $_GET, $_SESSION, $_COOKIE.

Zobacz też: GET i POST.

JavaScript

Skryptowy język programowania stron i aplikacji internetowych. W klasie 1 wykonuje się w przeglądarce (po stronie klienta). To nie jest język Java — podobna nazwa, inny język.

Język kompilowany

Język, w którym kod źródłowy najpierw tłumaczy kompilator na postać wykonywalną (np. plik .exe albo kod pośredni). Przykłady: C, C++, często też Java i C#.

Język programowania

Sztuczny język o ścisłych zasadach (składni i znaczeniu zapisów), w którym człowiek formułuje polecenia dla komputera. Przykłady: JavaScript, Python, C++, PHP.

Język skryptowy

Język zwykle interpretowany: zapisujesz plik i uruchamiasz go w środowisku (przeglądarka, serwer), bez ręcznej kompilacji do osobnego programu. Przykłady: JavaScript, Python, PHP.

Klasa

Wzorzec obiektu: jakie ma pola i jakie metody. W PHP: class Uczen. Jeden konkretny egzemplarz powstaje przez new Uczen(...). $this w metodzie to ten obiekt, na którym metodę wywołano.

Zobacz też: obiekt.

Klient (strona klienta)

Program użytkownika, tu: przeglądarka. Skrypt po stronie klienta wykonuje się na komputerze osoby oglądającej stronę. Może reagować na kliknięcia i zmieniać wygląd strony bez serwera.

Katalog serwera

Folder, z którego Apache serwuje pliki (document root). W XAMPP: C:\xampp\htdocs. (W Laragonie byłby to C:\laragon\www.) Plik z tego folderu otwierasz adresem http://localhost/….

Kod źródłowy

Tekst programu zapisany w języku programowania (pliki .js, .php, HTML). To go edytujesz w VS Code.

Komentarz

Fragment w kodzie przeznaczony dla człowieka, ignorowany przy uruchomieniu. W JavaScript: // i /* … */. W PHP dodatkowo # w jednej linii.

Kompilator

Program, który tłumaczy cały kod źródłowy na inną postać (zwykle szybszą do uruchomienia) zanim użytkownik go wykona. W JavaScript na lekcji nie uruchamiasz osobnego kompilatora.

Konsola

Karta w narzędziach deweloperskich przeglądarki. Widać tu wyniki console.log oraz komunikaty o błędach. Otwierasz ją zwykle klawiszem F12.

Konwersja typów

Zmiana wartości z jednego typu na inny. Jawna: Number("12"), String(16), parseInt("12px", 10). Niejawna: silnik sam zamienia przy operatorze, np. "2" + 3 daje "23". Lepiej konwertować samemu.

Laragon

Inny pakiet (Apache, PHP, baza) spotykany w domu. Katalog stron: C:\laragon\www. Na zajęciach PAI obowiązuje XAMPP. Zasada uruchamiania jest ta sama: adres http://.

MySQL

Serwer bazy danych. W XAMPP włączasz go w panelu (MySQL → Start). Tabele podglądasz w phpMyAdmin. Z PHP łączysz się przez MySQLi (klasa 5 TI).

MySQLi

Rozszerzenie PHP do pracy z MySQL: połączenie, zapytania, odczyt wierszy. Typowy zapis obiektowy: new mysqli("localhost", "root", "", "nazwa_bazy"), potem query i fetch_assoc. Zapis na funkcjach (często w tabelce INF.03): mysqli_connect, mysqli_query, mysqli_fetch_array / mysqli_fetch_assoc, mysqli_close. Na zajęciach klasy 5 TI łączysz się przez MySQLi, nie przez PDO. Wartość z formularza wklejasz w SQL.

Zobacz też: MySQL, phpMyAdmin.

NaN

„Not a Number” — wynik nieudanego obliczenia lub konwersji, np. Number("abc"). Typ to nadal number. NaN === NaN jest fałszem; sprawdzasz Number.isNaN(x).

null

Świadomy brak wartości. prompt zwraca null po Anuluj. To nie to samo co undefined (jeszcze nic nie wstawiono) ani pusty łańcuch "". typeof null wadliwie zwraca "object".

Obiekt

Jeden egzemplarz klasy, z własnymi wartościami pól. Dwa obiekty new Uczen("Ania", 86) i new Uczen("Bartek", 40) nie dzielą punktów. Do pola wchodzisz strzałką: $ania->imie.

Zobacz też: klasa.

Operator

Symbol lub słowo, które coś robi z wartościami: + (dodawanie albo sklejanie), % (reszta z dzielenia), === (ścisła równość), && (i). typeof też jest operatorem.

PHP

Skryptowy język wykonywany na serwerze. Plik ma rozszerzenie .php. Interpreter generuje HTML (lub inny wynik), który Apache odsyła do przeglądarki. Przeglądarka nie widzi źródła PHP — tylko efekt.

phpinfo

Funkcja wbudowana PHP. Wypisuje wersję języka, ścieżkę do php.ini i ustawienia. Na start służy do sprawdzenia, że interpreter działa. Nie zostawiaj jej w gotowej witrynie.

phpMyAdmin

Strona do zarządzania bazą MySQL w przeglądarce. W XAMPP: http://localhost/phpmyadmin (Apache i MySQL muszą działać).

Pętla

Konstrukcja powtarzająca blok kodu. W JavaScript i PHP: for (znany zakres), while (warunek na początku), do…while (przynajmniej jeden obrót). W PHP dodatkowo foreach (elementy tablicy).

Program

Zestaw instrukcji zapisanych w języku programowania, które komputer może wykonać. Krótki program dołączony do strony WWW nazywamy skryptem.

Przeglądarka internetowa

Program do wyświetlania stron WWW (Chrome, Edge, Firefox). Dla JavaScriptu w klasie 1 jest też środowiskiem uruchomieniowym: tu skrypt naprawdę się wykonuje.

Rzutowanie

Jawna zmiana typu wartości, np. (int) "12abc" daje 12. W PHP bez rzutowania też bywa cicha konwersja (np. przy +) — dlatego przy porównaniach wolisz ===.

Serwer (strona serwera)

Komputer i oprogramowanie, które przechowuje stronę i może uruchamiać kod zanim wynik trafi do przeglądarki. PHP działa po stronie serwera.

Sesja

Dane zapamiętane po stronie serwera między kolejnymi żądaniami (np. „zalogowany”). W PHP: session_start() na samym początku skryptu, potem tablica $_SESSION.

Zobacz też: cookie.

Stała

Nazwana wartość, której skrypt nie zmienia. W PHP bez $, zwykle WIELKIMI LITERAMI: const VAT = 23; albo define("VAT", 23).

Składnia

Zasady zapisu w danym języku: gdzie nawias, cudzysłów, średnik. Błąd składni oznacza, że zapis nie jest poprawnym programem i silnik go nie wykona.

Skrypt

Program zwykle krótki, dołączony do strony lub innego środowiska i wykonywany przez interpreter. W HTML dodajesz go znacznikiem <script> albo plikiem .js.

Środowisko uruchomieniowe

Miejsce, w którym program naprawdę się wykonuje. Dla JavaScriptu z klasy 1 jest to przeglądarka. Dla PHP z klasy 2 — interpreter na serwerze (Apache + PHP).

switch

Wybór spośród kilku stałych wariantów jednej wartości. W JavaScript porównanie jest ścisłe (===). W PHP — luźne (==). Po każdym case zwykle piszesz break.

Tablica

Zestaw wartości pod jedną nazwą. W JavaScript indeks od 0, długość to length, przejście: for, for...of, forEach. map buduje listę tej samej długości, filter — podzbiór, reduce składa ją do jednej wartości. W PHP: indeksowana, asocjacyjna ("imie" => "Ania") albo wielowymiarowa. Przejście: foreach; liczba elementów: count.

Zobacz też: foreach.

Typ danych

Rodzaj wartości, np. liczba (number / w PHP int, float), tekst (string), prawda/fałsz (bool). W JavaScript sprawdzasz go operatorem typeof. W PHP przy funkcji możesz wymagać typu parametru i wyniku. Od typu zależy, co wolno z wartością zrobić.

typeof

Operator JavaScriptu. Zwraca nazwę typu jako łańcuch: "number", "string", "boolean", "undefined". Wyjątek: typeof null to "object".

undefined

Wartość zmiennej zadeklarowanej bez przypisania. Różni się od null (celowy brak) i od pustego łańcucha "".

Warunek

Wyrażenie prawdziwe albo fałszywe, sterujące if i pętlą. W PHP i JS pisz w warunkach raczej ===. Wyjątek: switch w PHP porównuje luźno.

Wyjątek

Sygnał w trakcie działania programu, że reguła została złamana. W PHP zgłaszasz go przez throw new Exception("…"), a łapiesz w try / catch. Tekst bierzesz z $e->getMessage(). Błąd składni (parse error) powstaje wcześniej i do catch nie trafia.

XAMPP

Pakiet na zajęciach PAI: Apache, PHP i MySQL. Domyślna instalacja: C:\xampp, katalog stron: C:\xampp\htdocs. Apache włączasz w panelu sterowania. Plik PHP otwierasz przez http://localhost/…, nigdy dwuklikiem.

Zmienna

Nazwane miejsce, w którym program przechowuje wartość. W JavaScript deklarujesz let imie (można zmienić) albo const klasa = "1 TIP" (bez ponownego przypisania). var w nowym kodzie pomijasz. W PHP: $imie (znak dolara, bez let).

Zobacz też: typ danych, operator, konwersja.