Słowniczek najważniejszych pojęć

Algorytm

Uporządkowany ciąg kroków, który prowadzi do rozwiązania zadania. Program to zapis algorytmu w języku programowania. Przykład: pobierz dwie liczby, dodaj je, pokaż wynik.

Apache

Serwer HTTP. Przyjmuje żądanie z przeglądarki, znajduje plik w katalogu serwera i przy pliku .php oddaje go interpreterowi PHP. W XAMPP jest częścią pakietu.

Błąd

Sytuacja, w której program nie działa tak, jak oczekiwano. Błąd składni to literówka albo zły zapis (przeglądarka często w ogóle nie uruchomi skryptu). Błąd logiczny to program, który się wykonuje, ale liczy lub robi coś innego, niż chciałeś.

Debugger

Narzędzie do śledzenia działania programu: zatrzymujesz kod na wybranej linii, oglądasz wartości i idziesz krok po kroku. W przeglądarce znajdziesz go w narzędziach deweloperskich (karta Źródła / Sources).

DOM

Document Object Model — drzewo elementów strony HTML, którym JavaScript może sterować (zmienić tekst, dodać przycisk, odczytać pole formularza). Szczegóły pojawią się w późniejszych rozdziałach.

ECMAScript

Oficjalny standard języka, który przeglądarki wdrażają jako JavaScript. Dzięki niemu ten sam zapis ma działać w Chrome, Edge i Firefox. Kolejne wersje oznacza się m.in. ES5, ES6 / ES2015.

Edytor kodu

Program do pisania i poprawiania plików źródłowych. Na zajęciach używamy Visual Studio Code. Edytor nie uruchamia JavaScriptu strony — to robi przeglądarka.

echo

Instrukcja PHP, która wypisuje tekst do odpowiedzi serwera (zwykle do HTML). Odpowiednik „pokaż na stronie”. Nie mylić z console.log w przeglądarce.

Funkcja

Wydzielony fragment kodu, który wykonuje określone zadanie i można go wywołać po nazwie (często z danymi wejściowymi i wynikiem). Na początku roku wywołujesz gotowe funkcje, np. alert i prompt w JavaScript albo echo i phpinfo w PHP.

HTML

Język znaczników do opisu struktury strony (nagłówki, akapity, formularze). Na tym przedmiocie HTML jest nośnikiem skryptu — układ i wygląd ćwiczysz na innym przedmiocie.

IDE

Integrated Development Environment — zintegrowane środowisko programistyczne. Łączy edytor, podpowiedzi, debugger i często uruchamianie projektu w jednym programie. Visual Studio Code bywa nazywany lekkim IDE.

Interpreter

Program (silnik), który wczytuje kod źródłowy i wykonuje go na bieżąco, bez osobnego kroku „zbuduj plik .exe”. Silnik JavaScript w przeglądarce działa jak interpreter (z dodatkowymi przyspieszeniami w tle).

Interpolacja

Wstawienie wartości zmiennej w środek łańcucha. W PHP działa w cudzysłowach: "Cześć, $imie". W apostrofach 'Cześć, $imie' znaki $imie zostają dosłownie. W JavaScript analogią jest szablon `Cześć, ${imie}`.

JavaScript

Skryptowy język programowania stron i aplikacji internetowych. W klasie 1 wykonuje się w przeglądarce (po stronie klienta). To nie jest język Java — podobna nazwa, inny język.

Język kompilowany

Język, w którym kod źródłowy najpierw tłumaczy kompilator na postać wykonywalną (np. plik .exe albo kod pośredni). Przykłady: C, C++, często też Java i C#.

Język programowania

Sztuczny język o ścisłych zasadach (składni i znaczeniu zapisów), w którym człowiek formułuje polecenia dla komputera. Przykłady: JavaScript, Python, C++, PHP.

Język skryptowy

Język zwykle interpretowany: zapisujesz plik i uruchamiasz go w środowisku (przeglądarka, serwer), bez ręcznej kompilacji do osobnego programu. Przykłady: JavaScript, Python, PHP.

Klient (strona klienta)

Program użytkownika, tu: przeglądarka. Skrypt po stronie klienta wykonuje się na komputerze osoby oglądającej stronę. Może reagować na kliknięcia i zmieniać wygląd strony bez serwera.

Katalog serwera

Folder, z którego Apache serwuje pliki (document root). W XAMPP: C:\xampp\htdocs. (W Laragonie byłby to C:\laragon\www.) Plik z tego folderu otwierasz adresem http://localhost/….

Kod źródłowy

Tekst programu zapisany w języku programowania (pliki .js, .php, HTML). To go edytujesz w VS Code.

Komentarz

Fragment w kodzie przeznaczony dla człowieka, ignorowany przy uruchomieniu. W JavaScript: // i /* … */. W PHP dodatkowo # w jednej linii.

Kompilator

Program, który tłumaczy cały kod źródłowy na inną postać (zwykle szybszą do uruchomienia) zanim użytkownik go wykona. W JavaScript na lekcji nie uruchamiasz osobnego kompilatora.

Konsola

Karta w narzędziach deweloperskich przeglądarki. Widać tu wyniki console.log oraz komunikaty o błędach. Otwierasz ją zwykle klawiszem F12.

Laragon

Inny pakiet (Apache, PHP, baza) spotykany w domu. Katalog stron: C:\laragon\www. Na lekcjach klasy 2 obowiązuje XAMPP. Zasada uruchamiania jest ta sama: adres http://.

MySQL

Serwer bazy danych. W XAMPP włączasz go w panelu (MySQL → Start). Tabele podglądasz w phpMyAdmin. Połączenie z PHP (PDO) jest w późniejszych rozdziałach.

PHP

Skryptowy język wykonywany na serwerze. Plik ma rozszerzenie .php. Interpreter generuje HTML (lub inny wynik), który Apache odsyła do przeglądarki. Przeglądarka nie widzi źródła PHP — tylko efekt.

phpinfo

Funkcja wbudowana PHP. Wypisuje wersję języka, ścieżkę do php.ini i ustawienia. Na start służy do sprawdzenia, że interpreter działa. Nie zostawiaj jej w gotowej witrynie.

phpMyAdmin

Strona do zarządzania bazą MySQL w przeglądarce. W XAMPP: http://localhost/phpmyadmin (Apache i MySQL muszą działać).

Program

Zestaw instrukcji zapisanych w języku programowania, które komputer może wykonać. Krótki program dołączony do strony WWW nazywamy skryptem.

Przeglądarka internetowa

Program do wyświetlania stron WWW (Chrome, Edge, Firefox). Dla JavaScriptu w klasie 1 jest też środowiskiem uruchomieniowym: tu skrypt naprawdę się wykonuje.

Rzutowanie

Jawna zmiana typu wartości, np. (int) "12abc" daje 12. W PHP bez rzutowania też bywa cicha konwersja (np. przy +) — dlatego przy porównaniach wolisz ===.

Serwer (strona serwera)

Komputer i oprogramowanie, które przechowuje stronę i może uruchamiać kod zanim wynik trafi do przeglądarki. PHP działa po stronie serwera.

Stała

Nazwana wartość, której skrypt nie zmienia. W PHP bez $, zwykle WIELKIMI LITERAMI: const VAT = 23; albo define("VAT", 23).

Składnia

Zasady zapisu w danym języku: gdzie nawias, cudzysłów, średnik. Błąd składni oznacza, że zapis nie jest poprawnym programem i silnik go nie wykona.

Skrypt

Program zwykle krótki, dołączony do strony lub innego środowiska i wykonywany przez interpreter. W HTML dodajesz go znacznikiem <script> albo plikiem .js.

Środowisko uruchomieniowe

Miejsce, w którym program naprawdę się wykonuje. Dla JavaScriptu z klasy 1 jest to przeglądarka. Dla PHP z klasy 2 — interpreter na serwerze (Apache + PHP).

Typ danych

Rodzaj wartości, np. liczba, tekst, prawda/fałsz. Od typu zależy, co wolno z wartością zrobić (tekstu nie mnoży się tak jak liczby). Szczegóły są w rozdziale o zmiennych.

XAMPP

Pakiet na zajęciach klasy 2: Apache, PHP i MySQL. Domyślna instalacja: C:\xampp, katalog stron: C:\xampp\htdocs. Apache włączasz w panelu sterowania. Plik PHP otwierasz przez http://localhost/…, nigdy dwuklikiem.

Zmienna

Nazwane miejsce, w którym program przechowuje wartość. W JavaScript: let imie. W PHP: $imie (znak dolara, bez let).

Zobacz też: typ danych, algorytm.